|
1.KALITIM:
Kuvvet ve
dayanıklılık
antrenmanı
ile gelişim
değerleri
karşılaştırıldığında
(yeterli
antrenman
düzeyine
ulaşıldıktan
sonra kuvvet
ve
dayanıklılıkta
olağanüstü
bir yeteneğe
sahip
olmaksızın
üst düzeyde
artışlar
sağlanabilir)
sürat
antrenmanında,
bir kimsenin
genetik
yapısı
tarafından
belirlenen
doğal
yetenek
düzeyi,
gelecekteki
verimlerinin
temel
belirleyicisidir.
Sinirsel
süreçlerin
hareketliliği,
uyarılma ve
engelleme
arasındaki
çabuk
değişim (Lehman,
1955)
sinir-kas
eşuyumu ve
bu eşuyumu
düzenleme
niteliği (De
Vries 1980)
yüksek
düzeyde
motorsal
hareket
sıklığının
görülmesinin
koşullarını
oluşturur.
Bunun
yanında
sinirsel
uyarıların
yeğinliği ve
sıklığı,yüksek
düzeyde
sürat
etkinliklerinin
gerçekleştirilmesi
için
belirleyici
etmenler
olarak
gözükmektedir.
İskelet
kaslarının
özellikleri
de bir
kimsenin
sürat
yetisinin
niteliğini
belirleyen
etmenlerdendir.
(Dintiman,
1971). Bu
belirleme;
yavaş
kasılan
(kırmızı
kaslar) ile
hızlı
kasılan
(beyaz
kaslar)
kaslar
arasındaki
orana ve
uyuma bağlı
olarak
yapılabilir.
Beyaz kas
tellen,
kırmızı kas
tellerine
oranla daha
hızlı
kasılırlar
ve
sprinterler
için daha
büyük değere
sahiptirler.
Bu açıdan da
De Vries
(1980);
doruk sürat
kapasitesinin
kas
dokusunun
doğal olarak
var olan
süratine
bağlı olarak
sınırlandığını
belirtmektedir.
Bu bağlamda
da kalıtım
çabuk
hareketlerin
yapılmasında
önemli bir
etmen olarak
karşımıza
çıkmaktadır.
2.TEPKİ
SÜRESİ
(Reaksiyon
süresi):
Bir kimsenin
uyarımlara
karsı ilk
kassal tepki
yada
hareketi
gerçekleştirmesi
arasındaki
süreyi
belirleyen
kalıtsal bir
özelliktir.
Fizyolojik
açıdan tepki
süresi
birbiri
ardına gelen
5 öğeden
oluşur (Zaciorsky,
1980):
1)Alıcılar
tarafından
ilk uyarının
alınması
2)Bu
uyaranın
merkezi
sinir
dizgesine
iletilmesi
3)Sinirler
aracılığı
ile uyarının
taşınması ve
yanıt
uyaranının
oluşturulması
4) Merkezi
sinir
dizgesinden
yanıt
uyaranın
kasa
aktarılması
5)Mekaniksel
olarak işin
gerçekleştirilmesi
için kasın
uyarılması.
Bu işlemler
sırasında en
çok süre
üçüncü
aşamada
tüketilmektedir.Tepki
süresi;spor
alanında
basit,
karmasık ve
seçme
tepkileri
olarak
görülmektedir
(Dintimann,
1971) Basit
tepkiler;
önceden
belirlenmiş
uyarana
karsı
verilen
istemli
yanıt
tepkisi ile
belirlenir.
Seçme yada
karmaşık
tepkilerde
ise verilen
uyaranlardan
birisi
seçilmek
zorundadır
.Bu tür
tepkilerde
doğal olarak
tepki süresi
basit
tepkilere
göre daha
yavaştır.
Gecikme
uyaran
sayısına
bağlı olarak
da
artmaktadır.
Tepki süresi
bir uyarıya
istemsiz
olarak
verilen bir
tepki olan
refleks
süresi
(örneğin dış
uyaran karşı
kirişlerin
verdiği
yanıt)
karıştırılmamalıdır.Benzer
biçimde
sürat
antrenmanında
önemli olan
bir
etmende,Bir
hareketin
başlangıcı
ile bitişi
arasındaki
süreyi
belirten
hareket
zamanı
kavramıdır.
Tepki süresi
çoğu sporda
belirleyici
etmendir ve
düzenli
antrenmanlar
aracılığı
ile
geliştirilebilir.
Zasiorsky
(1980)
görsel
uyaranlara
karsı tepki
süresinin
antrenmansız
(.25-.35
saniye)
sporculara
göre
antrenmanlı
sporcularda
(.15-.20 sn)
daha kısa
olduğunu
belirtmektedir.
İşitsel
uyaranlara
karşı
verilen
tepkiler
görsel
uyaranlara
verilen
tepkilere
göre daha
kısadır.İşitsel
uyaranlara
karşı
antrenmansız
sporcular
(.17-27
saniye)
tepki
verirken
antrenmanlı
uluslararası
düzeydeki
sporcularda
bu değerler
.05-.07
arasındadır.
3.
DIŞ
DİRENÇLERİ
AŞMA
YETENEĞİ:
Çoğu sporda
çabuk
kuvvet,
kasılma
kuvveti yada
sporcunun
kuvvet
sergileme
yeteneği
hızlı
hareket
edebilmede
belirleyici
olan
etmenlerdir.
Antrenmanlar
ve
yarışmalarda
sporcuların
çabucak
hareket
etmesine
engel olan
dış
etmenler,
yer çekimi
kuvveti,
araçlar,
çevre (su,
kar, rüzgar
vb.;
rakipler
tarafından
oluşturulur.
Bu tür dış
etmenleri
aşmak için
kişi, kendi
çabuk
kuvvetini
arttırmak
zorundadır.
Böylece kas
kasılma
kuvveti
arttırılarak
uygulanan
becerilerde
kişinin
ivmeli bir
biçimde
hızının
artışı
sağlanır.
Çoğunlukla
bir beceri
çabucak
uygulanmamakta,
ayrıca aynı
zamanda uzun
bir süre
içerisinde
de tekrar
edilmektedir.
Böylece
sürat
antrenmanında
çabuk
kuvvetin
geliştirilmesi,
uzun süreli
etkin
etkinliklerde
çabukluğun
sergilenmesini
kolaylaştıran
kassal
dayanıklılık
gelişimi ile
desteklenmelidir.
4.TEKNİK:
Bir kişinin
sürati:hareket
sıklığı,tepsi
süresi ve
tekniğin bir
işlevidir(Ozalin
1971)Etkili
bir biçimde
hareket
yapısının
kazanılması
kaldıraç
kollarının
kısaltılması,ağırlık
merkezine
doğru uygun
bir konum
alınması,
enerjiyi
etkin bir
biçimde
kullanarak
köle
kolaylaştırılır.
Ayrıca
antogonist
çalışan
kasların
istekli ve
refleks
gevşemelerinin
bir sonucu
olarak
becerilerde
yüksek
düzeyde
etkinlik
sağlamak
amacı ile
antagonist
kasların
işlevi
üzerine
yoğunlaşılmalıdır.
5.YOĞUNLAŞMA
VE
İSTENÇ(İRADE)
GÜCÜ:
Çabuk
hareketlerin
yüksek
düzeyde
çabuk
kuvvete
bağlı olarak
gerçekleştirildiği
görülmektedir.
Bunun
yanında bir
hareketin
sürati
sadece
sinirsel
süreçlerin
hareketliliği
ve uyum
yeteneği ile
değil aynı
zamanda da
sinirsel
uyaranların
yüksek
düzeyde bir
sıklıkta
hareket
becerilerine
tam olarak
yoğunlaştırması
ile
sağlanır.İstenç
gücü ve
yoğunlaşma
(konsantrasyon)
yüksek
düzeyde
sürat
etkinliklerinin
gerçekle
gerçekleştirilmesi
için önemli
belirleyici
etmenlerdir
(Harre1981).
Bu açıdan
sporcunun
istenç
gücünü
geliştirmek
için sürat
antrenmanında
özel
çalışmaların
yapılması
bir
zorunluluk
olarak
karşımıza
çıkmaktadır.
6.
KAS
ESNEKLİĞİ:
Doğru bir
hareket
tekniğinin
ve yüksek
sıklıkta
hareket
yinelemelerinin
gerçekleştirilmesinde
agonist ve
antoganist
kasların
karşılıklı
olarak
gevşeme
yetenekleri
ile kas
esneklikleri
önemli
belirleyici
etmenlerdendir.
Ayrıca iyi
geliştirilmiş
eklem
esnekliği de
hareketin
büyük
genliklerde
(ör. uzun
adım atmada)
yapılmasına
olanak
sağlar.
Bilindiği
gibi sprint
yaparken
uzun adımlar
ile
koşulması
önemli bir
verim
belirleyicisidir.
Bu bağlamda
özellikle
kalça ve
dizler için
günlük
hareketlilik
çalışmaları
bir
zorunluluk
olarak
görülmelidir.
|
